Τα οφέλη της διαδικασίας των κατατακτηρίων, απο μια επιτυχούσα!

 Πριν μερικά χρόνια, είχα την τιμή, να έχω μαθήτριά μου την Αντωνία Ποθητού. Η κοπέλα πέρασε και τώρα είναι ήδη μια εξαιρετική και επιτυχημένη συνάδελφος. Πριν λίγες ημέρες που ήμασταν μαζί σε μια πεζοπορική διαδρομή και ψάχναμε ίχνη απο λύκους, ελάφια και αγριογούρουνα στα 1200 μέτρα υψόμετρο, άρχισε να μου αναλύει με έναν υπέροχο τρόπο, ορισμένα ζητήματα των εξετάσεων αυτών, τόσο ώς παλαιά υποψήφια, όσο και ως νύν ψυχοθεραπεύτρια. 

Και εκεί που ήμασταν κάτω απο έναν βράχο, της λέω "ρε συ Αντωνία, δεν γράφεις ένα άρθρο για να το ανεβάσω στο μπλόγκ"? Και το έκανε. Το παραθέτω αυτούσιο, χωρίς καμία τροποποίηση. Αντωνία σε ευχαριστώ! Επιφυλάσσομαι για κέρασμα στο Φλαμπούρι...

Δεν χρειάζεται μόνο να διαβάσεις. Πρέπει να αντέξεις.

Όταν κάποιος ακούει τη λέξη «κατατακτήριες», συνήθως σκέφτεται ατελείωτες ώρες διαβάσματος. Η αλήθεια είναι, όμως, ότι το διάβασμα αποτελεί μόνο ένα μέρος αυτής της διαδρομής.

Η πραγματική δοκιμασία είναι να μπορέσεις να αντέξεις για μήνες την πίεση, την κούραση, την αβεβαιότητα και τις απαιτήσεις μιας διαδικασίας στην οποία γνωρίζεις εξαρχής ότι δεν αρκεί απλώς να είσαι καλός.

Χρειάζεται να αποδώσεις σχεδόν στο μέγιστο των δυνατοτήτων σου.

Όταν ο χρόνος δεν περισσεύει, πρέπει να δημιουργηθεί

Η δική μου προετοιμασία για τις κατατακτήριες έγινε σε μια περίοδο κατά την οποία εργαζόμουν παράλληλα σε δύο δουλειές. Τις περισσότερες ημέρες τελείωνα την εργασία μου στις έντεκα το βράδυ και το επόμενο πρωί ξυπνούσα στις οκτώ για να ξεκινήσω ξανά.

Ο χρόνος για διάβασμα δεν περίσσευε. Έπρεπε να δημιουργηθεί.

Έπρεπε να αφαιρεθεί από τις ώρες ξεκούρασης, τα Σαββατοκύριακα, τις εξόδους και πολλές από τις στιγμές της καθημερινότητας που μέχρι τότε θεωρούσα δεδομένες. Έμαθα να οργανώνω τον χρόνο μου με πολύ μεγαλύτερη ακρίβεια, να θέτω προτεραιότητες και να αξιοποιώ ακόμη και μικρά χρονικά διαστήματα.

Η οργάνωση, όμως, από μόνη της δεν είναι αρκετή.

Μπορείς να έχεις το καλύτερο πρόγραμμα και να μην το ακολουθήσεις ποτέ. Μπορείς να έχεις όλες τις σημειώσεις, τα βιβλία και τις κατάλληλες συνθήκες και, παρ’ όλα αυτά, να σταματήσεις όταν η κούραση γίνει μεγαλύτερη από τον αρχικό ενθουσιασμό.

Γι’ αυτό, πριν από την οργάνωση, υπάρχουν δύο ακόμη πιο βασικά στοιχεία.

Πόσο πολύ το θέλεις;

Το πρώτο είναι πόσο σημαντικός είναι πραγματικά αυτός ο στόχος για εσένα.

Όχι πόσο ωραία ακούγεται να γίνεις ψυχολόγος. Όχι πόσο ενδιαφέρουσα σου φαίνεται η Ψυχολογία. Αλλά πόσο αποφασισμένος είσαι να συνεχίσεις όταν η προσπάθεια αρχίσει να έχει πραγματικό κόστος.

Θα υπάρξουν ημέρες που θα είσαι εξαντλημένος. Ημέρες που δεν θα μπορείς να συγκεντρωθείς, που θα αμφιβάλλεις για την επιλογή σου ή που θα σκέφτεσαι ότι ίσως έχεις αναλάβει κάτι μεγαλύτερο από τις δυνάμεις σου.

Εκεί δεν σε κρατά μόνο το πρόγραμμα.

Σε κρατά ο λόγος για τον οποίο ξεκίνησες.

Ένας μεγάλος στόχος απαιτεί συχνά να λείψεις για κάποιο διάστημα από άλλα πράγματα που επίσης αγαπάς. Να περιορίσεις την κοινωνική σου ζωή, να αρνηθείς προσκλήσεις, να μην είσαι τόσο διαθέσιμος όσο ήσουν παλαιότερα.

Κάποιοι άνθρωποι θα το καταλάβουν. Κάποιοι άλλοι μπορεί να θεωρήσουν ότι απομακρύνθηκες ή ότι δεν ενδιαφέρεσαι πλέον. Όταν, όμως, επιλέγεις συνειδητά να λείψεις για κάτι που έχει πραγματική αξία για εσένα, αυτή η απουσία αποκτά νόημα.

Πιστεύεις πραγματικά ότι μπορείς να τα καταφέρεις;

Το δεύτερο στοιχείο είναι αυτό που στην Ψυχολογία ονομάζουμε αντίληψη αυτοαποτελεσματικότητας: η πεποίθηση ότι διαθέτεις ή μπορείς να αναπτύξεις τις ικανότητες που χρειάζονται για να πετύχεις έναν συγκεκριμένο στόχο.

Σύμφωνα με τον Albert Bandura, η αυτοαποτελεσματικότητα επηρεάζει το αν κάποιος θα ξεκινήσει μια απαιτητική προσπάθεια, πόση ενέργεια θα επενδύσει και πόσο θα επιμείνει όταν συναντήσει εμπόδια.

Δεν πρόκειται για μια αφελή βεβαιότητα ότι όλα θα πάνε καλά. Ούτε για την πεποίθηση ότι η επιτυχία είναι εγγυημένη.

Είναι η βαθύτερη πίστη ότι, ακόμη κι αν το εγχείρημα είναι δύσκολο, έχεις τη δυνατότητα να ανταποκριθείς στις απαιτήσεις του.

Αν δεν πιστεύεις ότι υπάρχει έστω μια πραγματική πιθανότητα να τα καταφέρεις, είναι πολύ δύσκολο να βρεις τη δύναμη, το κουράγιο, την υπομονή και την επιμονή που απαιτούνται.

Πρέπει να τολμήσεις να πιστέψεις ότι μπορείς να αριστεύσεις

Στις κατατακτήριες εξετάσεις της Ψυχολογίας ο ανταγωνισμός είναι ιδιαίτερα υψηλός. Εκατοντάδες άνθρωποι διεκδικούν έναν πολύ περιορισμένο αριθμό θέσεων και οι βαθμολογικές διαφορές μεταξύ εκείνων που εισάγονται και εκείνων που μένουν εκτός μπορεί να είναι απειροελάχιστες.

Αυτό σημαίνει ότι δεν προετοιμάζεσαι απλώς για να γράψεις καλά. Προετοιμάζεσαι γνωρίζοντας ότι πρέπει να προσεγγίσεις την αριστεία.

Και μόνο αυτή η σκέψη μπορεί να γίνει τρομακτική.

Δεν παλεύεις μόνο με την ύλη. Παλεύεις με την απαίτηση να αποδώσεις στο μέγιστο, με τη σύγκριση, με την αβεβαιότητα και με τον φόβο ότι όλη αυτή η προσπάθεια μπορεί τελικά να κριθεί από μια ελάχιστη βαθμολογική διαφορά.

Χρειάζεται, επομένως, να τολμήσεις να πιστέψεις ότι μπορείς να πετύχεις κάτι εξαιρετικά δύσκολο. Όχι επειδή υποτιμάς τον ανταγωνισμό, αλλά επειδή, αν πειστείς εξαρχής ότι δεν ανήκεις σε εκείνους που μπορούν να τα καταφέρουν, πιθανότατα δεν θα μπορέσεις να αντέξεις μέχρι το τέλος.

Ο προσωπικός χαρακτήρας της διαδρομής

Όταν λες στο περιβάλλον σου ότι αποφάσισες να δώσεις κατατακτήριες, δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι θα συναντήσεις ενθουσιασμό.

Πολλοί μπορεί να σε κοιτάξουν με απορία:

«Γιατί τώρα;»

«Τι πας να κάνεις σε αυτή την ηλικία;»

«Δεν έχεις ήδη αρκετές υποχρεώσεις;»

Αυτό μπορεί να συμβεί σε οποιαδήποτε ηλικία. Συχνά οι άνθρωποι δυσκολεύονται να καταλάβουν γιατί κάποιος αποφασίζει να ανατρέψει μια ήδη διαμορφωμένη ζωή και να ξεκινήσει ξανά από την αρχή.

Αλλά και ανάμεσα στους ανθρώπους που προετοιμάζονται για τον ίδιο στόχο θα συναντήσεις διαφορετικές συμπεριφορές. Κάποιοι θα γίνουν αληθινοί συνοδοιπόροι. Κάποιοι θα μοιραστούν γνώσεις, φόβους και δυσκολίες μαζί σου. Άλλοι μπορεί να προσπαθήσουν να στηριχθούν περισσότερο στη δική σου προσπάθεια παρά στη δική τους.

Με τον χρόνο, όμως, οι σχέσεις ξεκαθαρίζουν. Οι άνθρωποι που αξίζει να παραμείνουν θα φανούν.

Τελικά, όσο κόσμο κι αν έχεις γύρω σου, οι κατατακτήριες παραμένουν ένας πολύ προσωπικός αγώνας. Ελάχιστοι μπορούν να καταλάβουν πραγματικά την ένταση, την κούραση και τον βαθμό αφοσίωσης που απαιτεί.

Η Ψυχολογία ήρθε στη ζωή μου μετά την ψυχοθεραπεία

Η δική μου σχέση με την Ψυχολογία δεν ξεκίνησε από ένα ακαδημαϊκό βιβλίο.

Πρώτα ξεκίνησα ψυχοθεραπεία. Μέσα από τη δική μου θεραπευτική διαδικασία γνώρισα την Ψυχολογία όχι μόνο ως θεωρία, αλλά ως μια ζωντανή διαδικασία κατανόησης, αλλαγής και σταδιακής επαφής με τον εαυτό.

Στην πορεία την αγάπησα και γεννήθηκε η επιθυμία μου να γίνω ψυχολόγος και ψυχοθεραπεύτρια.

Όταν αργότερα άρχισα να διαβάζω τις θεωρίες, τις έννοιες και τους μηχανισμούς που περιγράφονται στα βιβλία, μπορούσα να τους κατανοήσω σε μεγαλύτερο βάθος, επειδή δεν τους συναντούσα για πρώτη φορά μόνο σε μια σελίδα. Είχα ήδη βιώσει πολλές από αυτές τις διαδικασίες από τη θέση του θεραπευόμενου.

Η εμπειρία αυτή δεν αντικαθιστούσε τη μελέτη. Της έδινε, όμως, πλαίσιο, νόημα και ανθρώπινη διάσταση.

Παράλληλα, μου έμαθε κάτι που θεωρώ πολύ σημαντικό να γνωρίζει όποιος επιλέγει να σπουδάσει Ψυχολογία:

Η γνώση της Ψυχολογίας δεν λύνει αυτομάτως τα προσωπικά μας προβλήματα.

Το να παρακολουθήσεις μαθήματα, να προετοιμαστείς σε ένα φροντιστήριο ή να διαβάσεις δέκα εξαιρετικά βιβλία δεν σημαίνει ότι έχεις επεξεργαστεί τα βιώματά σου. Η γνώση μπορεί να σου προσφέρει πολύτιμη ψυχοεκπαίδευση. Μπορεί να σε βοηθήσει να ονομάσεις όσα σου συμβαίνουν, να αναγνωρίσεις μοτίβα και να κατανοήσεις καλύτερα τον τρόπο με τον οποίο συνδέονται οι σκέψεις, τα συναισθήματα και οι συμπεριφορές σου.

Μπορεί ακόμη να αποτελέσει την αφορμή για να ξεκινήσεις μια ουσιαστική προσωπική διερεύνηση.

Δεν μπορεί, όμως, να την κάνει αντί για εσένα.

Κανένα βιβλίο δεν μπορεί από μόνο του να επεξεργαστεί τις εμπειρίες σου, να αλλάξει τα σχεσιακά σου μοτίβα ή να σε συνοδεύσει μέσα στα δύσκολα συναισθήματα που χρειάζεται να αντέξεις και να κατανοήσεις.

Άλλο είναι να γνωρίζεις μια ψυχολογική θεωρία και άλλο να μπορείς να αναγνωρίζεις τον εαυτό σου μέσα σε αυτήν. Και ακόμη διαφορετικό είναι να έχεις δουλέψει θεραπευτικά όσα αναγνωρίζεις.

Να διαχειρίζεσαι την ενέργεια, όχι μόνο τον χρόνο

Η μεγαλύτερη πρακτική δυσκολία αυτής της διαδρομής δεν ήταν μόνο ο προγραμματισμός ή η συνέπεια.

Ήταν η κούραση.

Όταν έχεις μάθει να τρέχεις καθημερινά και να αποδίδεις μέσα σε ένα ιδιαίτερα απαιτητικό πρόγραμμα, υπάρχει ο κίνδυνος να πιστέψεις ότι η λύση είναι να τρέξεις ακόμη περισσότερο.

Δεν είναι.

Αν δεν υπολογίσεις την ξεκούραση και τον ύπνο ως μέρος της προετοιμασίας, υπάρχει σοβαρή πιθανότητα να φτάσεις στις εξετάσεις εξαντλημένος, έχοντας μειώσει ο ίδιος την απόδοση για την οποία εργάστηκες τόσο σκληρά.

Στην πρώτη περίοδο της προετοιμασίας μου εξεταζόμουν, μεταξύ άλλων, στη Γνωστική Ψυχολογία. Αυτό αποδείχθηκε εξαιρετικά χρήσιμο, γιατί άρχισα να εφαρμόζω στο ίδιο μου το διάβασμα όσα μάθαινα για τη μνήμη, την προσοχή και τη μάθηση.

Χρησιμοποιούσα διαφορετικά χρώματα, μολύβι, στυλό και υπογραμμίσεις, ώστε να κωδικοποιώ και να οργανώνω καλύτερα τις πληροφορίες. Τοποθετούσα βασικές έννοιες σε σημεία του σπιτιού από τα οποία περνούσα συχνά, ώστε να τις ανακαλώ επανειλημμένα. Επέστρεφα στην ύλη, προσπαθούσα να τη συνδέσω με όσα ήδη γνώριζα και δεν περιοριζόμουν στην παθητική ανάγνωση.

Οι γνώσεις αυτές έγιναν ακόμη πιο λειτουργικές μέσα από τη διδασκαλία του καθηγητή μου, κυρίου Ντάβαρη, ο οποίος, ως γνωστικός ψυχολόγος, δεν με βοήθησε μόνο να κατανοήσω την ύλη αλλά και να εφαρμόσω τις αρχές της στην πράξη.

Έμαθα επίσης να αντιμετωπίζω τον ύπνο ως μέρος της μαθησιακής διαδικασίας και όχι ως χρόνο που αφαιρείται από αυτήν. Η έρευνα στη Γνωστική Ψυχολογία και στις Νευροεπιστήμες δείχνει ότι ο ύπνος συμμετέχει ενεργά στην παγίωση και στην αναδιοργάνωση των νέων μνημονικών πληροφοριών.

Παράλληλα, κατάλαβα ότι όταν ο οργανισμός βρίσκεται σε έντονη και παρατεταμένη κατάσταση στρες, μπορεί να δυσκολευτούν ακριβώς οι λειτουργίες που χρειάζονται περισσότερο σε τέτοιου είδους εξετάσεις: η συγκέντρωση, η εργαζόμενη μνήμη, η ευελιξία της σκέψης, η κριτική επεξεργασία και ο συνδυασμός διαφορετικών πληροφοριών.

Η ξεκούραση, επομένως, δεν είναι πολυτέλεια ούτε απόδειξη ότι δεν προσπαθείς αρκετά.

Είναι μέρος της προετοιμασίας.

Όταν κάποιος πιστεύει για λίγο αντί για εσένα

Η αυτοαποτελεσματικότητα είναι καθοριστική, αλλά κανείς δεν παραμένει αδιάκοπα δυνατός.

Υπάρχουν στιγμές κατά τις οποίες η κούραση και η απογοήτευση μπορούν να κλονίσουν ακόμη και έναν άνθρωπο που πιστεύει πολύ στον στόχο του. Σε αυτές τις στιγμές είναι πολύτιμο να υπάρχουν ένας ή δύο άνθρωποι που μπορούν να συνεχίσουν να βλέπουν τις δυνατότητές σου, όταν εσύ προσωρινά δυσκολεύεσαι να τις δεις.

Για εμένα, ένας από αυτούς τους ανθρώπους ήταν ο κύριος Ντάβαρης.

Την πρώτη φορά που έδωσα εξετάσεις, έμεινα εκτός για μία μόνο θέση. Η βαθμολογική διαφορά ήταν ελάχιστη, αλλά η απογοήτευση και η κούραση ήταν πολύ μεγάλες.

Ο κύριος Ντάβαρης δεν με ρώτησε αν θα ξαναδώσω.

Μου είπε:

«Εννοείται ότι θα ξαναδώσεις».

Μέσα στην εξάντλησή μου, αυτή η βεβαιότητα λειτούργησε σαν υπενθύμιση όλων όσων εκείνη τη στιγμή δεν μπορούσα να δω. Μερικές φορές, όταν η δική μας πίστη εξαντλείται, χρειαζόμαστε έναν άνθρωπο να συνεχίσει να πιστεύει σε εμάς, μέχρι να μπορέσουμε να πιστέψουμε ξανά οι ίδιοι.

Περισσότερο από μία θέση σε μια σχολή

Κοιτάζοντας σήμερα αυτή τη διαδρομή, δεν πιστεύω ότι οι κατατακτήριες μου έδωσαν μόνο τη δυνατότητα να σπουδάσω Ψυχολογία.

Μου έμαθαν να οργανώνω τον χρόνο και τις προτεραιότητές μου. Να διαχειρίζομαι όχι μόνο τις ώρες μου αλλά και την ενέργειά μου. Να συνεχίζω μέσα στην αβεβαιότητα. Να αντέχω την κούραση χωρίς να αγνοώ τα όρια του οργανισμού μου. Να δέχομαι ότι η προσπάθεια μπορεί να είναι εξαιρετική ακόμη και όταν η πρώτη έκβαση δεν είναι αυτή που επιθυμώ.

Κυρίως, όμως, μου έμαθαν ότι οι μεγάλοι στόχοι απαιτούν έναν δύσκολο συνδυασμό:

Να αντιλαμβάνεσαι πλήρως πόσο απαιτητικό είναι αυτό που πας να κάνεις και, παρ’ όλα αυτά, να τολμάς να πιστεύεις ότι μπορείς να τα καταφέρεις.

Γιατί οι κατατακτήριες δεν απαιτούν μόνο γνώσεις.

Απαιτούν επιμονή, συνέπεια, αυτοαποτελεσματικότητα, ανθεκτικότητα, σωστή διαχείριση της ενέργειας και, κάποιες φορές, έναν άνθρωπο που θα συνεχίσει να βλέπει τις δυνατότητές σου, μέχρι να μπορέσεις να τις δεις ξανά κι εσύ.

Αντωνία Ποθητού
Κλινική Ψυχολόγος – Ψυχοθεραπεύτρια CBT
Σεξολόγος | MBA

 

Ενδεικτικές επιστημονικές αναφορές

Bandura, A. (1977). Self-efficacy: Toward a unifying theory of behavioral change. Psychological Review, 84(2), 191–215.

Diekelmann, S., & Born, J. (2010). The memory function of sleep. Nature Reviews Neuroscience, 11, 114–126.

Girotti, M., Adler, S. M., Bulin, S. E., Fucich, E. A., Paredes, D., & Morilak, D. A. (2018). Prefrontal cortex executive processes affected by stress in health and disease. Progress in Neuro-Psychopharmacology and Biological Psychiatry, 85, 161–179.